Көп түрдүү #Ош. Бир дутардын үнүнөн башталып, бир кылымды басып өткөн тарых
3 ноября, 2025Ош ар бирибизге жакын болгон терең баалуулуктарды камтыган «жандуу мозаика». Бул материал «Көп түрдүүлүктүн добуштары» демилгесинин алкагында даярдалды, анын максаты шаарыбыздын уникалдуу көп түрдүү мурасын өз ара сыйлашуу жана коомдук биримдик үчүн бекем пайдубалга айландыруу. Биздин каарман Мамиржан Шакиров, Ош шаарындагы Бабур атындагы Өзбек музыкалык академиялык драма театрынын дирижеру. Анжиян полькасы бүт дүйнө жүзүнө тараган бийлердин бири. Тарыхы мындан 100 жыл мурун башталып, бир кылымды басып өттү десек болот. Бул бийдин таралышына Ош мамлекеттик өзбек музыкалык театрынын башкы дирижёру Зиемитдин Шакиров менен Розияханум Муминованын салымы чоң. Биз төмөндө Анжиян полькасынын тарыхын дирижердун уулу Мамиржан Шакировдун эскерүүсү менен сунуштайбыз.
Балалыктагы «Азим аажы» үнү
Мамиржан Шакиров бала кезинен эле бир муңдуу, жай ыргактагы күүгө кулак түрүп чоңойгон. Ошол күү «Азим аажы» деп аталып Анжиян шаарынын 1920–25-жылдардагы жашоосун сүрөттөп тургандай болчу.
«Бул күү ошол убакта Анжиянда абдан таанымал болгон. Анын аты “Азим аажы’ деп айтылчу, ал дутарда жай темп менен ойнолгон күү болгон» , — деп эскерет Мамиржан Шакиров.
Ошол кезде той-мааректерде бул күүгө негизинен эркектер бийлеп келген. Дутардын ар бир кагышы элдин күнүмдүк жашоосунун бир үзүмү сыяктуу элестелген.
Андан көп өтпөй бул күү күтүүсүздөн жаңы өмүр алган. Прибалтика өлкөлөрүнөн гастролдон кайтып келген таланттуу музыкант Ориф Гармонд Ташматов «Азим аажы» ыргактарын угуп калып, аны европалык полкага жакындатып, ылдам темп менен кайра иштеп чыгат. Ошентип, жаңы ритм жаралат. Анын артында ашыкча ызы-чуу жок, бирок чоң өзгөрүү күтүп турган.
Бул бийди сахнага Розияханум Муминова алып чыккан
Анжиян полькасынын сахнада жаралышы Розияханум Муминова болбосо, таптакыр башкача болмок. Анткени сахнага аны СССРдин эл артисти, Бабур театрынын кызматкери алып чыккан.
1918-жылы Ош шаарында төрөлгөн Розияханумду 14 жашында эле театрга кабыл алышкан. Ал театрда жарым кылым иштеп, 100дөн ашык бий чыгарган. Анын арабдан тартып индия, кыргыздан уйгурга чейинки бийлери союздук деңгээлде таанылган.
«Розия эже бул бийди эркектер үчүн сахналаштырмакчы экенин айтып, атамдан музыка суранган», — дейт Мамиржан Шакиров.
Розияханумдун сахнадагы харизмасы, анын күчтүү пластикасы жана сезимди жеткирген артистизми Анжиян полькасынын духун аныктаган негизги нерселердин бири болгон.
Шакиров жазган обон жана тагдыр чечкен аталыш
Розияханумдун өтүнүчүнөн кийин Зиемитдин Шакиров (Момиржан Шокировдун атасы) «Азим аажыны » кайра иштеп чыгат. Музыка сахнага ылайык, ыргагы ылдам, бийге ыңгайлуу болуп калат. Ал эми аял-эркекке мүнөздүү эски күү сахнада таптакыр жаңыча жаңырып чыгат. Ошол учурда театрдын гастролдору Анжиян облусунда, тактап айтканда «Анжиян полку» деп аталган жерде өтүп жаткан.
«Розия эже атамдан “Бийдин атын эмне дейбиз?” деп сураганда, атам “Азыр Анжиян полкунда турабыз, анда “Анжиян полку” дей берели деген экен» — деп эскерет Мамиржан Шакиров.
Убакыттын өтүшү менен эл аталышты өз үнүнө ылайыктап «Анжиян полькасы» деп атап кетет. Ошентип бүгүнкү кеңири тараган аталыш жаралат.
Бир кылымдан бери эл арасында популярдуулугун жоготпой келе жаткан Анжиян полькасы бүгүн Борбор Азиянын дээрлик бардык өлкөлөрүндө бийленип, анын обону Европа сахналарында да жаңырып келет.
«Жаштар бул күүгө кызыгышып, сыймык менен аткарышат», — дейт Мамиржан агай.
Жакында эле Анжиян полькасынын 100 жылдыгы жогорку деңгээлде белгиленип, бул анын канчалык масштабдуу маданий феноменге айланганын дагы бир жолу тастыктады.
Шакировдордун үзгүлтүксүз мурасы
Анжиян полькасынын өнүгүшүнө Зиемитдин Шакиров чоң салым кошкон. Ал Ош мамлекеттик өзбек музыкалык театрында 50 жылдан ашуун башкы дирижёр болуп иштеп, ондогон спектаклдерге музыка жазган, көптөгөн шакирттерди чыгарган. Бүгүн анын ордуна уулу Мамиржан Шакиров отурат.
«Мен азыр ошол эле театрда башкы дирижёрмун. Музыка — биздин үй-бүлөнүн жолун улантып турган мурас», — дейт ал.
Андижан полькасынын тарыхы бул: бир күүнүн кайра жаралышы, бир бийчи анын сахнадагы жүзүн ачышы,бир композитор аны заманга ылайыктап иштеши жана бүгүн бүтүндөй бир элдин маданий кодунун бөлүгү. Бул жөн гана бий эмес. Бул адамдардын эстелиги, шаарлардын үнү, муундардын байланышы. Ошондой эле, учурда анын тарыхы дагы эле уланууда..
Текст Incredible Osh Cүрөттөр Мамиржан Шакировдун архивинен. Негизги сүрөт Умрзоков
Бул басылма БУУӨПтүн жана БУУнун Тынчтык куруу Фонду каржылаган «Чыр-чатактын алдын алуу жана тынчтык орнотуу үчүн улуттук потенциалды чыңдоо: ишеним жана социалдык биримдикти курууда жарандык коомдун маңыздуу катышуусу» долбоорунун алкагында даярдалды.
